PDA

View Full Version : BELICHTINGSTECHNIEK



Pages : [1] 2 3 4 5

Jed Freudenthal
12-28-2006, 05:38 AM
BELICHTINGSTECHNIEK

Dezer dagen hadden Willie-Jan en ik een discussie over belichtingstechniek. De APUG site leekm mij een goede plaats voor deze discussie. Hierbij een inleiding, die ik geschreven heb.

Jed

28-12-2006

Een oud gegeven in de fotografie is: belichten op de schaduwen en de film ontwikkelen op de hoge lichten. Immers dan maak je optimaal gebruik van de informatie op de film.
Dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan.
De helderheids omvang (luminance ratio) in de wereld om ons heen is gauw groter dan 1/1000, wanneer je de helderheid van gespiegeld licht op water, blaadjes etc (specular light) en diepe schaduwen er in betrekt. De helderheidsomvang op glanzend papier is echter slechts 1/60.

Om een landschap met een helderheidsomvang van 1/1000 af te beelden op papier met een omvang van 1/60 zou je een forse compressie moeten toepassen. Dit kan niet, zonder dat het tonale middengebied ten gronde gaat. Dus wat wordt er gedaan: de specular lights en de zeer diepe schaduwen worden opgeofferd. De fotografische weergave is die van het diffuus (niet spiegelend) gereflecteerde licht tot aan de niet al te diepe schaduwen. Dit betekent dat je bij de opname er rekening mee moet houden dat de specular lights een 'uitgebeten wit' opleveren en dat zeer diepe schaduwen een volledig zwart worden. Men belichtte in het landschap op de (niet al te diepe) schaduwen en ontwikkelde op de diffuse hoge lichten (bijv. witte wolken). Met wat sensitometrische kennis kun je via dat uitgangspunt wat sturing aan geven.
Ansel Adams heeft als landschapsfotograaf voor het gebruik met (glazen) platen de afbeelding in de landschapsfotografie gebruik gemaakt van deze sensitometrische sturing, en heeft het de naam zone systeem gegeven. Dat de fundamentele beperkingen ( voornamelijk weglaten specular lights) niet worden weggenomen vertelt Ansel er niet bij.

Het is Hans Windisch geweest, die er al in de dertger jaren op heeft gewezen, dat de zeer grote compressie van de helderheidsomvang wel degelijk mogelijk was. Hij toonde aan dat bij gebruik van nivellerende filmontwikkelaars een grote compressie te realiseren is. Hiertoe publiceerde hij een foto van een krant en daarvoor een brandende gloeidraadlamp (zie de Nieuwe Fotoschool). De tekst van de krant is leesbaar, terwijl de zeer heldere gloeiende draden van de lamp de rest niet overstralen. Men wist ook toen reeds, dat men met de nivellerende ontwikkelaars een grote helderheidsomvang kon overbruggen. Voor landschapsopnamen had dat in de 30 er jaren helaas geen betekenis. De specular lights waren door de ongecoate objectieven uit die tijd al zodanig verstrooid, dat een goede negatieftechniek daar niets aan kon verbeteren. Mensen als Ansel Adams waren in die tijd gedwongen in de landschapfotografie om de weg te volgen, die zij volgden.

Met de hedendaagse gecoate objectieven kan men wel degelijk de specular lights aan; dwz het licht van een specular light wordt onverstrooid weergegeven. Omdat deze beperking door de hedendaagse technologie is weggenomen, ben ik verder gegaan met de nivellerende ontwikkelaars. De oude term 'nivellerend' heb ik daarbij vervangen door de huidige term 'high definition'. Dit moet niet louter als een verandering van naam gezien worden. [Bij 'high definition' is er meer aan de hand dan alleen het feit dat een grotere helderheidsomvang geregistreerd kan worden. Maar goed dit terzijde.]

Dit verhaal is een inleiding om duidelijk te maken hoe ik mijn belichting uitvoer (de vraag van Willie-Jan).

Mijn belichting is volgens het oude principe: belichten op de schaduwen (Marc Leest noemde dit ook al eens). Maar ik ga wel na of de situatie zodanig is dat de specular lights dit toelaten. Wat wel en wat niet meer toelaatbaar is leer je door de ervaring en zal van de filmkeuze en objectiefkeuze afhangen. Of ik mijn pyrogallol of catechol ontwikkelaar inzet hangt ook weer van de situatie af. Trouwens, ook de vergroottechniek speelt een rol. Deze dingen leer je alleen maar door 'te doen'. En, het gebruik van een spotmeter kan een goede hulp zijn. Immers met deze mneter kun je specular lights opsporen, die je parten zouden kunnen spelen bij de opname, waarmee je bezig bent.

Jed

Willie Jan
12-31-2006, 12:29 PM
Een vriend van me, zegt dat wanneer de scene die gefotografeerd dient te worden over de 5 stops heen gaat, dit niet realiseerbaar is want:

- Door overbelichting/onderontwikking wordt je neg steeds slapper.
- De grijswaarden komen niet meer overeen met de werkelijkheid.
- De kwaliteit loopt terug.

Dus voor een kwalitatief goede afdruk op papier waarbij de grijswaarden overeen komen met de werkelijkheid dient je niet over de 5 stops heen te gaan.

gary mulder
01-01-2007, 04:21 AM
Het centrale punt in de forografie is uiteindelijk de uitkomst, dus de plaat. In hoeverre deze met de werkelijkheid te maken heeft is een zaak van de fotograaf. Het is en blijft een interpretatie. Wat Jed laat zien met zijn platen, die hij in arnhem bij zich had, dat hij een hele interessante, en in mijn ogen mooie, uitwerking kon maken van een technisch moeilijk onderwerp. Meer dan 5 stops onderwerp contrast, en toch een mooie plaat. Aan de andere kant heeft Ansel natuurlijk ook laten zien dat er meer wegen naar Rome leiden. Zijn uitwerking van motieven in nieuw Mexico, zijn technisch anders dan die van Jed, maar hebben toch wel ethisch de tand des tijds goed weten te doorstaan lijkt me.

Ergo als de plaat er, voor de maker goed uit komt, is er niets mis met zijn techniek. Ook al rijd hij er, bij wijze van spreken, met zijn auto over heen. Daarnaast blijft 't natuurlijk leuk om bij elkaar in de keuken te kijken en te leren.

hka
01-01-2007, 06:14 AM
De compressie en expansie techniek laat nog wel wat opties over om het binnen resp. meer of minder dan 5 stops te houden. Tenslotte hoeft een ietwat in elkaar gedrukt middengebied geen slecht resultaat op te leveren. Dichtgelopen schaduwen en uitgevreten lichten daarentegen wel. Om maar eens een weg naar Rome in te slaan...

Jed Freudenthal
01-01-2007, 07:22 AM
[
Ergo als de plaat er, voor de maker goed uit komt, is er niets mis met zijn techniek. Ook al rijd hij er, bij wijze van spreken, met zijn auto over heen. Daarnaast blijft 't natuurlijk leuk om bij elkaar in de keuken te kijken en te leren.[/QUOTE]


De techniek is middel, geen doel. Vroeger werd de techniek weergegeven in manuals. Het belangrijste manual is dat van Kodak met de wat misleidende titel 'Professional Black and White films 1st printing 1976'. Ik werk mat de 2nd printing. Het zone systeem kun je volgens mij alleen in combinatie met dit basis werk toepassen en begrijpen. Helaas is de basis, de Kodak bijbel, in de vergetelheid geraakt. De communicatiemogelijkheden binnen de APUG lijken mij een goed medium om de grondbeginselen weer op te frissen en aan te passen aan de huidige technologie.

In de bijbel van Kodak kun je zien dat fotografische zwart-wit techniek afgestemd is op ruim 7 stops contrastomvang, de normale contrastomvang ( witte wolken-diepe schaduw). Er wordt verder op het effect van condensor en diffussievergroten, de flare van de lenzen, compressie en contractie ingegaan. Volgens mij is de huidige 5 stops ontstaan als het gevolg van het gemis aan inzicht hoe een an ander te controleren is. En ik praat hier over niet-nivellerende ontwikkelaars! Door nivellerende ontwikkelaars te gebruiken, kun je het nog veel verder schoppen. Dat heb ik willen demonstreren met de drukken, die ik in Ravenswaay, Veghel en Arnhem heb laten zien.

Jed

Willie Jan
01-02-2007, 01:32 AM
tot vorig jaar heb ik veel gebruik gemaakt van rodinal.
wat ik gelezen heb in diverse boeken en gehoord heb van een rodinal verslaafde, is dat je deze niet verder dan 1 stop kunt pushen.
Daarom zijn de resultaten natuurlijk bedroevend.

Nu ik wat met pyrocat HD heb geexperimenteerd wil ik deze gaan testen met het doel op een scene van >5 stops goed te kunnen weergeven als tegenbewijs. Echter dan mot wel de zon eens doorkomen... Want dat weer van afgelopen 2 weken... was precies een omvang van 5 stops...

Daarom zou ik een procedure willen hebben, waarmee ik deze test kan doorvoeren. Wat is dus de beste methode om hieraan te proeven..

Jed Freudenthal
01-02-2007, 03:11 AM
tot vorig jaar heb ik veel gebruik gemaakt van rodinal.
wat ik gelezen heb in diverse boeken en gehoord heb van een rodinal verslaafde, is dat je deze niet verder dan 1 stop kunt pushen.
Daarom zijn de resultaten natuurlijk bedroevend.

Nu ik wat met pyrocat HD heb geexperimenteerd wil ik deze gaan testen met het doel op een scene van >5 stops goed te kunnen weergeven als tegenbewijs. Echter dan mot wel de zon eens doorkomen... Want dat weer van afgelopen 2 weken... was precies een omvang van 5 stops...

Daarom zou ik een procedure willen hebben, waarmee ik deze test kan doorvoeren. Wat is dus de beste methode om hieraan te proeven..

Laten we van het testen met Rodinal uitgaan.
De contrastomvang onder normale omstandigheden is 1:160, of ongeveer 7,2 stops.
Zet je belichtingsmeter op een ISO waarde, die 2x de opgegeven waarde is, dus bij een 100 ISO film zet je de meter op 50 ISO. Je zoekt een mooie testplek op met hemel en waar bomen of zo een diepe schadus kunnen veroorzaken. Je wacht een dag met witte cumuluswolken en zon af en maakt een testfilm met meerdere opnamen en belicht zodanig dat de witte wolken op 2,3 stops zitten.
De testfilm wordt in een aantal delen geknipt en met verschillende tijden in de Rodinal ontwikkeld.
Met een diffusievergroter en een behoorlijke vergrootlens moet de densiteit van de witte wolken op 1,05 uitkomen. Als je geen densitometer hebt, leg je het negatief op een krant en dan moeten de letters door het zwart van wolk net leesbaar zijn. (Voor een condensorvergroter liggen de waarden wat anders).
O.K. nu heb je de procedure om standaard 7 stops te bestrijken. Het verdere pushen zullen we maar in een ander verhaal zetten.

Jed

Willie Jan
01-02-2007, 06:07 AM
Je wacht een dag met witte cumuluswolken en zon af en maakt een testfilm met meerdere opnamen en belicht zodanig dat de witte wolken op 2,3 stops zitten.


Wat bedoel je precies met belichten op 2,3 stops?

Meet je de gehele omvang tussen de schaduw van de boom en de witste partij van de wolk en ga je dan belichten op 1/3 van het verschil tussen beiden?

Jed Freudenthal
01-02-2007, 09:36 AM
Wat bedoel je precies met belichten op 2,3 stops?

Meet je de gehele omvang tussen de schaduw van de boom en de witste partij van de wolk en ga je dan belichten op 1/3 van het verschil tussen beiden?

Een belichtingsmeter is geijkt op middengrijs ( grijskaart). De (diffuse) reflectie van de grijskaart, ligt 2,3 stops onder de hoogste (diffuse) reflectie, zoals je die bij witte wolken aantreft. Als je een spotmeter hebt, moet je op een dag met witte wolken maar eens meten op de wolken en op de grijskaart. Als het goed is, zul je een verschil van 2,3 stops vinden.
Om de witte wolken goed op het negatief te krijgen moet je dus 2,3 stop korter belichten dan de lichtmeter aangeeft. Een lichtmeter, voorzien van een diffusor-kapje doet dit automatisch.
Bij de IJKING van het ontwikkelproces belicht je dus op de hoge lichten en stem je het ontwikkelproces af op de hoge lichten. Je krijgt dan automatisch een contrastomvang van ruim 7 stops op een testdag met normale contrasten.
Als je eenmaal de ijking van het ontwikkelproces achter de rug hebt, dan belicht je op de schaduwen en ontwikkel je op de hoge lichten. Dat betekent dat je bij een contrastomvang van 7 stops de ontwikkeltijd, die je bij de ijking hebt gevonden aanhoudt. Voor grotere of kleinere contrastomvang kun je desgewenst corrigeren. (Contractie of expansie)
Ik hoop dat mijn uitleg duidelijk is. Zo niet, laat het weten!! Het is essentieel dit goed te begrijpen.

Jed

gary mulder
01-02-2007, 10:17 AM
Zelf hanteer ik een andere methode. Het kost alleen wat film en als je in 4x5 werkt tikt da wel aan. Misschien met een rolfilm achterwand ? Maar dan kun je je weer afvragen of de emulsies 't zelfde zijn. Maar goed ik ga zo te werk; Zoek een muur die grof gestuukt of egaal geverfd metselwerk, maak hier minstens 2 opnames van, maar mooier is 10, maar als 't er 2 zijn, de eerste belicht je 2,5 stop onder , de tweede 3,5 stop over. Ergo met 6 stop verschil. Als je er 10 maakt begin je bij -4 en oplopend telkens 1 stop verschil. Vervolgens ontwikkelen. Dan gaan we daar een afdruk van maken, met de minimale afdruktijd. Deze bepaal je door een blank stukje film in de vergroter de doen. Hier maak je een belichtings trapje mee. Gradatie 2,5 De goede tijd is die tijd die nodig is om maximaal zwart te behalen. Dus 't eerst vakje waarvan de volgende niet meer zwarter wordt. Deze belichtingstijd blijf je nu gebruiken. Druk beide negatieven af met die tijd. De eerste is dan heel donker en de 2e heel licht. Maar als alles goed is, is er in beide detail te zien ! Heb je 't idee dat de eerst donkerder zou kunnen zonder dat de details dichtlopen Is je belichtingsmeter te laag ingesteld, is 't detail al weg staat die te hoog, Bij de lichte foto, heb je 't idee dat die lichter kan moet je ontwikkeltijd verlengt worden, is die te licht ,geen detail meer, is de ontwikkeltijd te lang.

't Leuke van dit al is dat in praktijk je nu weet als je een schaduw die 2,5 onderbelicht wordt hoe hij er uiteindelijk op de foto er uit komt te zien, idem andere waardes. Je meet als 't ware de tonen van je uiteindelijke plaat, en zo kun je je daar een betere voorstelling van maken, terwijl je de foto maakt.

Merlin
01-02-2007, 11:12 AM
<knip>
Sorry. Ik wil niet beledigen.
Is nooit mijn bedoeling geweest.

Daan72
01-02-2007, 12:09 PM
Waarom schreeuw je zo?

Waarom zeur je zo? :confused:

Jed Freudenthal
01-02-2007, 03:09 PM
Zelf hanteer ik een andere methode. Het kost alleen wat film en als je in 4x5 werkt tikt da wel aan. Misschien met een rolfilm achterwand ? Maar dan kun je je weer afvragen of de emulsies 't zelfde zijn. Maar goed ik ga zo te werk; Zoek een muur die grof gestuukt of egaal geverfd metselwerk, maak hier minstens 2 opnames van, maar mooier is 10, maar als 't er 2 zijn, de eerste belicht je 2,5 stop onder , de tweede 3,5 stop over. Ergo met 6 stop verschil. Als je er 10 maakt begin je bij -4 en oplopend telkens 1 stop verschil. Vervolgens ontwikkelen. Dan gaan we daar een afdruk van maken, met de minimale afdruktijd. Deze bepaal je door een blank stukje film in de vergroter de doen. Hier maak je een belichtings trapje mee. Gradatie 2,5 De goede tijd is die tijd die nodig is om maximaal zwart te behalen. Dus 't eerst vakje waarvan de volgende niet meer zwarter wordt. Deze belichtingstijd blijf je nu gebruiken. Druk beide negatieven af met die tijd. De eerste is dan heel donker en de 2e heel licht. Maar als alles goed is, is er in beide detail te zien ! Heb je 't idee dat de eerst donkerder zou kunnen zonder dat de details dichtlopen Is je belichtingsmeter te laag ingesteld, is 't detail al weg staat die te hoog, Bij de lichte foto, heb je 't idee dat die lichter kan moet je ontwikkeltijd verlengt worden, is die te licht ,geen detail meer, is de ontwikkeltijd te lang.

't Leuke van dit al is dat in praktijk je nu weet als je een schaduw die 2,5 onderbelicht wordt hoe hij er uiteindelijk op de foto er uit komt te zien, idem andere waardes. Je meet als 't ware de tonen van je uiteindelijke plaat, en zo kun je je daar een betere voorstelling van maken, terwijl je de foto maakt.


Wat jij doet is optimaliseren op het tonale middengebied.. Eigenlijk is dat geen optimaliseren. Willie-Jan en zo velen anderen willen een optimum uit het gehele gebied halen; de hoge lichten en diepe schaduwen moeten ook goed uit de verf komen. Dus je moet zorgen dat de hoge lichten bij de hoogste densiteit op je negatief komen te liggen in het optimalisatieproces. Dus bij de ijking moet je belichten op de hoge lichten en ontwikkelen op de hoogste lichten. Dit in tegenstelling tot de gewoonte bij de echte opnamen waarbij je moet belichten op de schaduwen en ontwikkelen op de hoge lichten.

Jed Freudenthal
01-02-2007, 03:18 PM
Waarom schreeuw je zo?

Ik weet niet waar je het over hebt. Over alle onderwerpen, die je aanhaalt is mij GEVRAAGD te schrijven. Goed, als het niet gewaardeerd wordt, stop ik er onmiddelijk mee.

Jed

Daan72
01-02-2007, 03:41 PM
Ik weet niet waar je het over hebt. Over alle onderwerpen, die je aanhaalt is mij GEVRAAGD te schrijven. Goed, als het niet gewaardeerd wordt, stop ik er onmiddelijk mee.

Jed

Ik denk dat ie klaagt over het hoofdletter gebruik van de aanhef.
Mensen moeten wat te zeuren hebben.
Laten we het maar gewoon weer over fotografie hebben.
Dat boeit me meer.
Jed ga zo door.

Jed Freudenthal
01-02-2007, 03:55 PM
Ik denk dat ie klaagt over het hoofdletter gebruik van de aanhef.
Mensen moeten wat te zeuren hebben.
Laten we het maar gewoon weer over fotografie hebben.
Dat boeit me meer.
Jed ga zo door.

Daan, je steekt mij een hart onder de riem. Het meest vervelende van de interruptie vind ik dat het onderwerp dat door Willie-Jan aangehaald is, op een dergelijke manier verstoord wordt..
Jed

gary mulder
01-02-2007, 05:02 PM
Mijn belichting is volgens het oude principe: belichten op de schaduwen

in je eerste 'stukje' maar op je reactie op mijn inbreng schrijf je ;


Dus bij de ijking moet je belichten op de hoge lichten en ontwikkelen op de hoogste lichten. Dit in tegenstelling tot de gewoonte bij de echte opnamen waarbij je moet belichten op de schaduwen en ontwikkelen op de hoge lichten

Jet ik kan hier moeilijk een touw aan vastkopen. Belicht je op de schaduwen of op de hoge lichten ? Het zou fijn zijn als je je ijking procedure wat gestructureerder zou opschrijven.

Fotohuis
01-03-2007, 12:53 AM
Een goed leesbaar boek hierover is : Way beyond monochrome. De schrijver(s) zijn overigens ook actief op APUG (Engels) forum.
Een v.b. over o.a. split grade techniek en het basis principe vind je hier:

http://www.darkroomagic.com/Book/BasicSplitGradePrinting.pdf

Het zonesysteem met expansie en compressie wordt ook uitstekend uitgelegd. Een aanrader.
Alternatief hebben wij een meertalig geschreven boek van Schröder. Ook hierin wordt e.e.a. aangestipt:http://www.fotohuisrovo.nl/documentatie/Schroeders_N_P_Fragen_Antworten.pdf

Voor het luttele geld een uitstekend naslagwerk. Ook mbt. I.R. fotografie waar de auteur veel ervaring mee heeft.

Groetjes,

Robert

PS. Sorry voor de onderbreking waar Jed een poging doet anderen uitleg te geven over een essentieël en soms lastig stuk in de z/w fotografie. Jammer dat dit niet altijd even gewaardeerd wordt. ;)

argus
01-03-2007, 02:49 AM
PS. Sorry voor de onderbreking waar Jed een poging doet anderen uitleg te geven over een essentieël en soms lastig stuk in de z/w fotografie. Jammer dat dit niet altijd even gewaardeerd wordt. ;)

Allen,

Ik denk niet dat daar het probleem ligt, eerder bij het hoofdlettergebruik van Jed, dat op het www als schreeuwen of roepen wordt geïnterpreteerd.
Mij viel het ook steeds weer op maar ik heb het genegeerd tot wanneer ik Jed in het echte leven heb ontmoet. Hij is een zeer zacht en beminnelijk persoon die daarmee enkel wat nadruk wil leggen.

Soit, tot daar de storingen zeker?



Jed,

schrijf gerust voort, voor sommigen is het een opfrissing, voor anderen nieuwe leerstof maar we weten hier allemaal dat het woord van 1 man niet heilig is. Wat we ervan oppikken, dat beslissen we uiteindelijk zelf.
Ik leer nog altijd bij...



Gary,

de testmethode die je aanhaalt, is één van de meest interessante manieren om zonder het gebruik van een densiteitsmeter je hele proces te gaan afstemmen, op basis van je eigen film-ontwikkelmethode, bijna uitsluitend met aanpassing van de relatieve filmsnelheid.
Een uitgebreide uitleg van het procédé, vinden jullie hier:
Lloyd Erlick / Technical / The Ultimate Monochrome Print (http://www.heylloyd.com/technicl/fishback.htm)

P.S.: Lees daar ook het artikel over single tray processing...


Groeten,
Geert

Willie Jan
01-03-2007, 02:49 AM
Iedereen maakt fouten zullen we maar denken...

Laten we als analogisten elkaar helpen en niet bestrijden!
Dat doen er al te veel op deze wereld.