BELICHTINGSTECHNIEK

Dezer dagen hadden Willie-Jan en ik een discussie over belichtingstechniek. De APUG site leekm mij een goede plaats voor deze discussie. Hierbij een inleiding, die ik geschreven heb.

Jed

28-12-2006

Een oud gegeven in de fotografie is: belichten op de schaduwen en de film ontwikkelen op de hoge lichten. Immers dan maak je optimaal gebruik van de informatie op de film.
Dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan.
De helderheids omvang (luminance ratio) in de wereld om ons heen is gauw groter dan 1/1000, wanneer je de helderheid van gespiegeld licht op water, blaadjes etc (specular light) en diepe schaduwen er in betrekt. De helderheidsomvang op glanzend papier is echter slechts 1/60.

Om een landschap met een helderheidsomvang van 1/1000 af te beelden op papier met een omvang van 1/60 zou je een forse compressie moeten toepassen. Dit kan niet, zonder dat het tonale middengebied ten gronde gaat. Dus wat wordt er gedaan: de specular lights en de zeer diepe schaduwen worden opgeofferd. De fotografische weergave is die van het diffuus (niet spiegelend) gereflecteerde licht tot aan de niet al te diepe schaduwen. Dit betekent dat je bij de opname er rekening mee moet houden dat de specular lights een 'uitgebeten wit' opleveren en dat zeer diepe schaduwen een volledig zwart worden. Men belichtte in het landschap op de (niet al te diepe) schaduwen en ontwikkelde op de diffuse hoge lichten (bijv. witte wolken). Met wat sensitometrische kennis kun je via dat uitgangspunt wat sturing aan geven.
Ansel Adams heeft als landschapsfotograaf voor het gebruik met (glazen) platen de afbeelding in de landschapsfotografie gebruik gemaakt van deze sensitometrische sturing, en heeft het de naam zone systeem gegeven. Dat de fundamentele beperkingen ( voornamelijk weglaten specular lights) niet worden weggenomen vertelt Ansel er niet bij.

Het is Hans Windisch geweest, die er al in de dertger jaren op heeft gewezen, dat de zeer grote compressie van de helderheidsomvang wel degelijk mogelijk was. Hij toonde aan dat bij gebruik van nivellerende filmontwikkelaars een grote compressie te realiseren is. Hiertoe publiceerde hij een foto van een krant en daarvoor een brandende gloeidraadlamp (zie de Nieuwe Fotoschool). De tekst van de krant is leesbaar, terwijl de zeer heldere gloeiende draden van de lamp de rest niet overstralen. Men wist ook toen reeds, dat men met de nivellerende ontwikkelaars een grote helderheidsomvang kon overbruggen. Voor landschapsopnamen had dat in de 30 er jaren helaas geen betekenis. De specular lights waren door de ongecoate objectieven uit die tijd al zodanig verstrooid, dat een goede negatieftechniek daar niets aan kon verbeteren. Mensen als Ansel Adams waren in die tijd gedwongen in de landschapfotografie om de weg te volgen, die zij volgden.

Met de hedendaagse gecoate objectieven kan men wel degelijk de specular lights aan; dwz het licht van een specular light wordt onverstrooid weergegeven. Omdat deze beperking door de hedendaagse technologie is weggenomen, ben ik verder gegaan met de nivellerende ontwikkelaars. De oude term 'nivellerend' heb ik daarbij vervangen door de huidige term 'high definition'. Dit moet niet louter als een verandering van naam gezien worden. [Bij 'high definition' is er meer aan de hand dan alleen het feit dat een grotere helderheidsomvang geregistreerd kan worden. Maar goed dit terzijde.]

Dit verhaal is een inleiding om duidelijk te maken hoe ik mijn belichting uitvoer (de vraag van Willie-Jan).

Mijn belichting is volgens het oude principe: belichten op de schaduwen (Marc Leest noemde dit ook al eens). Maar ik ga wel na of de situatie zodanig is dat de specular lights dit toelaten. Wat wel en wat niet meer toelaatbaar is leer je door de ervaring en zal van de filmkeuze en objectiefkeuze afhangen. Of ik mijn pyrogallol of catechol ontwikkelaar inzet hangt ook weer van de situatie af. Trouwens, ook de vergroottechniek speelt een rol. Deze dingen leer je alleen maar door 'te doen'. En, het gebruik van een spotmeter kan een goede hulp zijn. Immers met deze mneter kun je specular lights opsporen, die je parten zouden kunnen spelen bij de opname, waarmee je bezig bent.

Jed